U vreme SR Jugoslavije, odnosno Državne zajednice Srbije i Crne Gore a čiji je Srbija danas pravni naslednik, podaci o rezervama mineralnih sirovina (Bilans mineralnih resursa i rezervi, resursa i rezervi podzemnih voda i geotermalnih resursa određenih klasa), dakle do 5. juna 2006. godine, su imali najviši stepen tajnosti – “DRŽAVNA TAJNA” (koja se, prema Zakonu o tajnosti podataka, određivala radi sprečavanja nastanka neotklonjive teške štete po interese Republike Srbije). Gospođo Đedović-Handanović, da li i danas ovi podaci nose oznaku “DRŽAVNA TAJNA”? Jer Vi bi ste, ili Vaš saradnik zadužen za geološka istraživanja i rudarstvo, trebalo da u sefu čuvate dokument – Informacija o bilansu mineralnih resursa i rezervi, resursa i rezervi podzemnih voda i geotermalnih resursa SR Jugoslavije (i Srbije i Crne Gore), koji nosi oznaku “državna tajna” i naznaku “čuva se trajno” (urađen u jednom primerku i nošen na sednice vlade na čitanje uz potpis). Ne bi valjalo da je taj dokument nestao iz Vašeg Ministarstva na bilo koji način ili, još gore, da nije ni stigao do vas.
Ovom prilikom Vas podsećamo ali i upozoravamo da „odobrenje za geološka istraživanja ne znači i odobrenje za otvaranje rudnika“, ali i da podsetimo na Zakon o rudarstvu i geološkim istraživanjima („Sl. glasnik RS“, br. 101/2015, 95/2018 – dr. zakon i 40/2021), Član 3. tačka 12: “Geološka istraživanja su kompleksan proces i niz aktivnosti koji obuhvataju primenu odgovarajućih metoda i tehničkih sredstava koji se izvodi sa ciljem da se upoznaju razvoj, sastav i građa zemljine kore, pronađu, ispitaju i geološko-ekonomski ocene mineralni i drugi geološki resursi, istraže i utvrde rezerve mineralnih sirovina i mogućnost njihove eksploatacije, utvrde i ocene geološke, inženjersko-geološke i hidrogeološke odlike terena koji se istražuje, posebno sa aspekta prostornog i urbanističkog planiranja, projektovanja i izgradnje objekata, kao i utvrde i eliminišu štetni uticaji geoloških i tehnogenih procesa na geološku i životnu sredinu i kulturna dobra i dobra koja uživaju prethodnu zaštitu”. Kao i na Član 40: “Nosilac istraživanja mineralnih i drugih geoloških resursa može podneti zahtev za zadržavanje prava na istražni prostor u cilju pripreme dokumentacije za odobrenje za eksploataciju, odnosno odobrenje za eksploataciono polje i eksploatacioni prostor, najkasnije 30 dana pre isteka istražnog roka određenog rešenjem kojim su odobrena istraživanja”.
Dalje, prema javno dostupnim informacijama:“Izvršilac geoloških istraživanja (naša napomena: primenjenih) ima isključivo pravo prvenstva na odobrenje za eksploataciju mineralnih sirovina (otvaranje rudnika) na istražnom prostoru za koji poseduje odobrenje. Prema Zakonu o rudarstvu i geološkim istraživanjima, nosilac istraživanja stiče ovo pravo automatski nakon što uspešno utvrdi rezerve mineralnih sirovina i verifikuje ih”.
Gospodo Đedović Handanović, konstatujemo da se prema važećem Zakonu o rudarstvu i geološkim istraživanjima (osnovni tekst zakona i sve izmene i dopune za vreme Vaše vlasti) pod geološkim istraživanjima ne podrazumeva da firma koja je dobila pravo istraživanja može tokom trajanja tog prava da: gradi saobraćajnice do planiranog rudnika, da radi elektro, vodovodne i gasne instalacije do lokacije, da gradi privremene objekte, da ograđuje lokaciju i strogo zabranjuje prolaz, da vrši eksproprijaciju i otkup zemljišta od vlasnika, da se pokreće i pristupa izmenama lokalnih prostornih planova, da privržena sredstva informisanja vrše agitovanje i propagandu u korist investitora – a sve se to radi na svim lokacijama gde su “neki” dobili odobrenja za geološka istraživanja (naravno, na duži vremenski rok i sa produženjima po isteku) – i po selima nadomak Zaječara za potrebe rudnika zlata (kineskog) Malka Golaja, po Jadru za potrebe “Rio Tinta”, na Rogozni koja je već razvaljena, na Bobiji, u okolini Baljevca radi bornih minerala, u okolini Valjeva i Žagubice, i mnogim drugim lokacijama. Jer pod Vašom vlašću cela Srbija je pretvorena u rudarski Eldorado! Nema potrebe da se tu vrše neka tako dugotrajna geološka istraživanja (osim možda manjih primenjenih) jer je sve davno istraženo i poznato, a rezerve overene, kao što je bio slučaj i sa Čukaru peki!
Gospođo ministarko, geološka istraživanja kako ih Vi nama tumačite nisu ništa drugo do radovi koji su u svrsi stavljanja pred svršeni čin, uz vašu prećutnu saglasnost, i dovođenja lokacija u fazu “rudnika u osnivanju” ili “otvaranju”. I po Vašoj praksi, studija izvodljivosti ili opravdanosti (na osnovu koje bi država trebalo da utvrđuje visinu rudne rente), studija zaštite životne sredine (ovde je poseban problem i nacionalna sramota, treba se samo setiti poniženja kada nekakav Riotintov “ekspert”, javno pred televizijskim kamerama, obećava da će njive i vodu Jadra i Rađevine zaštiti tako što će istpod miliona tona jalovine i otrovnog otpada pri eksploataciji litijuma postaviti plastičnu foliju debljine 2 milimetra). Trebali ste na ovo reagovati gospođo ministarka. Ali niste. Zbog ovakvih stručnjaka, i Vas s njima, smo istinski zabrinuti. A ne smete smetnuti sa uma da je najveći ponder odgovornosti onaj koji pripada direktno Vama!
