Grad Pančevo suočava se sa novim skandalom klijentelističke malverzacije, gde se privredni potencijal i industrijsko nasleđe pretvaraju u izvor privatnog profita za privilegovane firme bliske vladajućem režimu. Uz asistenciju gradskih vlasti, nekadašnja “Staklara” biće pretvorena u građevinsko zemljište.
Istorijat “Staklare”
Izgradnja fabrike stakla u Pančevu tridesetih godina prošlog veka bila je rezultat uspešne saradnje ekonomista, vlade Kraljevine Jugoslavije, lokalne samouprave i stranih investitora iz firmi „Saint Gobain”, „Vitrea” i „Unitbell”. Prva mehanička fabrika stakla za prozore, osnovana 1930. godine, postala je ključni faktor u snabdevanju staklom na ovim prostorima. Investitori su se opredelili za naš grad jer je Odbor samoupravnog grada Pančeva prepoznao potencijal, te im je 1931. godine ustupio na besplatno korišćenje zemljište površine 18 jutara. Peći su postavljene i prve količine ravnog stakla dobijene su 1932. godine.
Uspon i pad “Staklare”
Proizvodnja je prekinuta tokom Drugog svetskog rata, ali je nastavljena 1945. godine, nakon nacionalizacije. Fabrika je prošla kroz različite faze razvoja i širenja, postajući glavni dobavljač stakla u regionu. Međutim, sankcije 1990-ih dovele su do postepenog gašenja proizvodnje. Sankcije su bile ključni razlog za delimično, a na kraju za konačno zaustavljanje rada fabrike.
Devastacija i Privatizacija
Od 2004. godine, fabrika je pretrpela devastaciju zahvaljući tajkunima – rak rane našeg društva. Metalni delovi su prodavani kao otpad, a broj radnika je drastično smanjen. Do 2017. godine bilo je nekoliko pokušaja privatizacije, a najozbiljnija ponuda došla je od kineske kompanije. Međutim, te godine firma “Promist” iz Novog Sada kupila je deo Staklare za 416,9 miliona dinara. Ovom prilikom prodat je kompleks fabrike stečajnog dužnika, Industrija stakla Pančevo u stečaju, koji se sastoji od 171 objekta ukupne površine oko 114,2 hiljade m2. Prodata je i oprema koju čine mašine, peći, linije za proizvodnju i druga oprema i pokretna imovina. U kupljenom paketu su bile i zalihe raznih vrsta stakala. Već tad postalo je jasno da je fabrika stakla prošlost.
Konačni udar na industrijsko nasleđe
Prošle nedelje, Pančevačka staklara prodata je u stečaju kao pravno lice za 43,7 miliona dinara, pošto nije bilo kupaca na prethodnom javnom nadmetanju, kada je cena bila 62,5 miliona dinara. Kompleks objekata, umesto da bude zaštićen kao industrijsko nasleđe, prepušten je propadanju, a potom i rušilačkim aktivnostima aktuelnog vlasnika, firme „Promist”. Ta firma planira da na mestu fabrike izgradi naselje, umesto da očuva industrijsko nasleđe. Skupština grada Pančeva donela je odluku o izradi izmena i dopuna Plana generalne regulacije, omogućujući gradnju stanova i poslovnih prostora na ovom zemljištu. Nosilac izrade plana, čiji je naručilac Grad Pančevo, je lokalni Sekretarijat za urbanizam, građevinske, stambeno-komunalne poslove i saobraćaj, obrađivač plana je JP “Urbanizam” Pančevo, dok je kao odgovorni urbanista potpisana Dušica Černicin.
Neverovatni i nerazumni potezi države, kao i gradske vlasti, a verovatno u sprezi sa koruptivnim radnjama, doveli su do paradoksalne situacije: gasiš fabriku da bi napravio kompleks zgrada. Ako je to put u ekonomski prosperitet grada i same države, onda smo mi u velikom problemu.
Ovaj slučaj predstavlja eklatantan primer nebrige i korupcije kao glavnih pokretača neoradikalskog urbanog razvoja, što dovodi u pitanje budućnost privrednog potencijala Pančeva i celokupne države.
Draško Jović
poverenik Srbija centra Pančevo
