Nemačka privreda je najveći spoljnotrgovinski partner Srbije. Više od 900 nemačkih kompanija zapošljava oko 80.000 radnika u Srbiji, čija je zarada za trećinu veća od prosečne zarade u Srbiji. Obim trgovinske razmene sa Nemačkom veći je od 10 milijardi evra, dok iz Nemačke u Srbiju pristiže svake godine više od 1,2 milijarde evra ili četvrtina svih doznaka iz inostranstva.
U kontekstu navedenih podataka, privredna kriza u Nemačkoj snažno utiče na srpsku privredu. Ovo se pre svega odnosi na tzv. „komponentaše“ koji proizvode delove za nemačke fabrike, kod kojih će neminovno doći do smanjenja proizvodnje i izvoza. Ovaj proces je već praćen smanjenjem broja zaposlenih. Na primer, najavljeno otpuštanje 230 zaposlenih u nemačkoj kompaniji Aumovio iz Novog Sada i generalno smanjenje poslovnog prisustva nemačke kompanije Continental u Srbiji. Sa druge strane, posledica će biti i smanjen priliv doznaka iz Nemačke, što će sa prethodnim uticati na pad domaće proizvodnje i potrošnje u Srbiji.
Dodatni negativan efekat je smanjenje nemačkih investicija. Prema podacima Nemačko-srpske privredne komore, od 2020. godine (privredna kriza zbog korone), u 2026. su najlošiji rezultati ankete o planiranom poslovanju nemačkih kompanija u Srbiji. Veći je broj nemačkih kompanija koje očekuju da će ove godine poslovati lošije u Srbiji i da će smanjiti broj zaposlenih, dok je smanjen broj kompanija koje bi ponovo odabrale Srbiju za investicije.
Najveću zabrinutost izaziva podatak da je dvostruko više kompanija koje ne bi ponovo odabrale Srbiju kao mesto investiranja. Ovde dolazimo do srži problema, koji nije toliko vezan za probleme nemačke privrede, koliko za nedostatke SNS modela privrednog rasta i korumpirane državne uprave. Obezbeđujući kvalitetnu a jeftinu radnu snagu, logističke prednosti, stabilno snabdevanje energijom i izdašne poreske olakšice, SNS je uvela Srbiju u ono što se zove „zamka srednje razvijenosti“. Srpska ekonomija ostaje na nižim karikama lanca vrednosti: sklapa i proizvodi komponente po tuđim nacrtima, umesto da razvija sopstvene proizvode i brendove. Ulaganja u istraživanje i razvoj su niska, obrazovni sistem ne proizvodi dovoljno inženjera i istraživača, institucije su slabe, a najsposobniji ljudi često emigriraju. Rast zavisi od stranih investicija koje odlaze kada se pojavi jeftinija destinacija.
Srbija centar izlaz vidi u zahtevnom procesu privrednog restrukturiranja i prelaska sa modela “proizvodimo za druge” na model “razvijamo svoje”: više domaćih tehnoloških firmi, više ulaganja u nauku i obrazovanje, jače institucije i zadržavanje talenata — što je znatno teže od privlačenja montažnih pogona. Rast zasnovan na inovacijama zahteva stručnu i nekorumpiranu državnu upravu, te smena SNS vlasti postaje “uslov svih uslova” za promenu političkog i privrednog modela i bolji život građana Srbije.
Gortan Joksimović
član Resornog odbora za finansije i privredu
